Avrupa Komisyonu (EC), dijital hizmetler alanında yepyeni bir dönemi başlatan Dijital Hizmetler Yasası (DSA) çerçevesinde ilk önemli yaptırımını uygulayarak, Elon Musk'ın sahibi olduğu X (eski adıyla Twitter) platformuna 120 milyon Euro (yaklaşık 140 milyon Dolar) para cezası kesti. Bu cezanın ana gerekçesi, platformun uzun süredir kullandığı 'mavi tik' doğrulama sisteminin kullanıcıları aldatıcı nitelikte tasarlanmış olması olarak açıklandı.
Komisyon, X'in bu uygulamayla DSA'nın şeffaflık yükümlülüklerini ihlal ettiğini belirtti. Eski Twitter döneminde gazeteciler, politikacılar ve ünlü isimler gibi kamusal figürlerin kimliklerinin titizlikle doğrulandığına işaret eden mavi tik, Musk'ın 2023'teki politikasıyla büyük bir dönüşüme uğradı. Artık mavi tik, kullanıcının kim olduğunu değil, X Premium aboneliğini ödediğini gösteriyor.
“X'in 'doğrulanmış hesaplar' için 'mavi tik' kullanımı kullanıcıları yanıltmaktadır. Bu durum, çevrimiçi platformların hizmetlerinde aldatıcı tasarım uygulamalarını yasaklama yükümlülüğünü ihlal ediyor. X'te, hesap sahibinin kim olduğunu anlamlı bir şekilde doğrulamadan herkes ödeme yaparak 'doğrulanmış' statü alabiliyor.”
Komisyonun bu sistemi eleştirmesinin temelinde, kullanıcıların karşılaştıkları içerik ve hesapların gerçekliğini ayırt etme yeteneğinin zayıflaması yatıyor. Uzmanlar, bu durumun kimlik avı (impersonation), dolandırıcılık ve manipülasyon risklerini önemli ölçüde artırdığını vurguluyor. Bu tür yanıltıcı tasarımların AB dijital alanında yeri olmadığı, platformların kullanıcı güvenliğini önceliklendirmesi gerektiği görüşü hakim.
Sadece Mavi Tik Değil: Reklam Şeffaflığı ve Veri Erişimi De Sorunlu
Ceza, yalnızca mavi tik uygulamasıyla sınırlı kalmadı. Avrupa Komisyonu, X'in reklam arşivi konusundaki şeffaflık eksikliğini de tespit etti. DSA, reklamların içeriği, konusu ve kimin finanse ettiği gibi bilgilerin kolay erişilebilir olmasını şart koşarken, X'in bu taleplere yanıt vermekte aşırı gecikmeler yarattığı ve önemli bilgileri arşivinde saklamadığı belirtildi.
Ayrıca, platformun araştırmacılara kamuya açık verilere erişim konusunda kasıtlı engeller çıkardığı da raporlandı. DSA, sistemik riskleri incelemek amacıyla araştırmacıların bu verilere ulaşmasını zorunlu kılıyor. Komisyon, X'in uyguladığı kısıtlamaların araştırmayı etkisiz hale getirdiğini ifade etti.
Eleştirel Bakış: Ücretli Doğrulama ve Dijital Güven
X'in ücretli doğrulama modeline geçişi, bir yandan platformun gelir modelini çeşitlendirme çabası olarak görülse de, diğer yandan dijital kimliklerin değerini düşürdüğü yönünde sert eleştirilere maruz kaldı. Özgür bir platform olmanın getirdiği sorumluluklar bağlamında, AB düzenleyicileri, doğrulanmış simgelerin artık bir 'otorite' işareti değil, yalnızca bir 'abonelik' göstergesi olduğunu kabul etmenin, dezenformasyonla mücadeleyi zorlaştırdığı görüşündedir. Karşıt görüş olarak ise, X savunucuları, kullanıcılara ödeme yaparak daha fazla kontrol sağlandığını ve eski sistemin de elitist olduğu argümanını öne sürebilirlerdi, ancak AB bu argümanları yeterli bulmadı.
İhlal Tablosu ve Sonraki Adımlar
DSA ihlallerine karşı uygulanabilecek yaptırımlar oldukça ciddi olup, şirketlerin küresel yıllık cirolarının %6'sına varan cezalar söz konusu olabilir. X'in önünde, Komisyonun taleplerini yerine getirmek için belirlenmiş süreler bulunuyor:
| İhlal Alanı | Yanıtlama Süresi |
|---|---|
| Mavi Tik Sistemi (Aldatıcı Tasarım) | 60 Gün |
| Reklam Şeffaflığı ve Veri Erişimi | 90 Gün |
AB'nin bu ilk cezası, teknoloji devlerine DSA'nın sadece bir uyarı olmadığını, aksine ciddi mali sonuçları olacağını net bir şekilde göstermektedir. Henna Virkkunen, Komisyon Başkan Yardımcısı olarak yaptığı açıklamada, "Mavi tiklerle kullanıcıları aldatmak, reklam bilgilerini gizlemek ve araştırmacıları dışlamak AB çevrimiçi ortamında yer bulamaz," diyerek düzenleyici duruşlarının kararlılığını teyit etti.
AB'nin bu sıkı denetimi, yalnızca X'in şeffaflık yükümlülükleriyle sınırlı kalmıyor. Aynı dönemde, Meta da Avrupa Komisyonu tarafından WhatsApp yapay zeka yasağı nedeniyle ciddi bir antitröst soruşturmasıyla karşı karşıya kaldı. Soruşturma, Meta'nın WhatsApp Business API'sinde rakip genel amaçlı yapay zeka sohbet robotlarını (ChatGPT, Perplexity gibi) yasaklayarak kendi 'Meta AI' hizmetine haksız avantaj sağlama ve hızla büyüyen AI pazarındaki rekabeti engelleme şüphesi üzerinde yoğunlaşıyor. Eğer ihlal tespit edilirse, Meta'yı küresel yıllık gelirinin %10'una kadar ulaşabilen rekor cezalar bekliyor.
Bu düzenleyici baskı, Elon Musk'ın yönetimindeki diğer teknoloji girişimlerinin de güvenlik ve yasal sınırları zorlamasıyla paralellik gösteriyor. Örneğin, Musk, Tesla'nın Gözetimli Tam Otonom Sürüş (FSD) yazılımının yeni versiyonunun, ABD'nin çoğu eyaletinde yasa dışı olmasına rağmen, sürücülerin araç kullanırken mesajlaşmasına izin verdiğini iddia etti. Bu açıklama, FSD'nin hala Seviye 2 sürücü destek sistemi olduğu ve yasal sorumluluğun tamamen sürücüye ait olduğu gerçeği göz önüne alındığında, dikkat dağınıklığı ve kaza riskini artırarak ciddi güvenlik endişelerine yol açtı. Tesla FSD mesajlaşma skandalı, teknoloji devlerinin inovasyonu güvenlik ve yasal çerçevelerin önüne koyma eğilimini pekiştiriyor.
Bu gelişme, sosyal medya platformlarının şeffaflık ve kullanıcı koruma standartlarını yeniden gözden geçirmesini zorunlu kılarken, dijital egemenlik ve güvenlik konularına yapılan vurguyu da artırmaktadır.
Kaynak: Avrupa Komisyonu'nun DSA kapsamında X'e kestiği ceza ve gerekçeleri hakkında detaylı bilgi için orijinal rapora göz atabilirsiniz.
