Yapay zeka teknolojilerinin yükselişi, içerik üreticileri ve telif hakkı sahipleri arasında büyük bir gerilimi de beraberinde getiriyor. Bu tartışmanın son halkası, 'Ruhların Kaçışı' ve 'Komşum Totoro' gibi efsanevi animasyonlara imza atan Studio Ghibli'yi temsil eden Japonya’nın önde gelen yayıncılar birliğinden (CODA) geldi. CODA, geçtiğimiz hafta yapay zeka devi OpenAI’a gönderdiği resmi bir mektupla, izinsiz bir şekilde telif hakkıyla korunan içeriklerinin yapay zeka modellerinin eğitiminde kullanılmasını acilen durdurmasını talep etti.
Ghibli Stili Yapay Zeka Trendi Gerilimi Tırmandırdı
Studio Ghibli, OpenAI'ın üretken yapay zeka ürünlerinden en çok etkilenen kurumlardan biri oldu. Özellikle ChatGPT'nin yerel görsel üreticisinin piyasaya sürülmesiyle, kullanıcılar selfie'lerini veya evcil hayvanlarının fotoğraflarını Ghibli filmlerinin sanatsal tarzında yeniden yaratmayı popüler bir trend haline getirmişti. Hatta bu trend, bizzat OpenAI CEO'su Sam Altman'ı da etkilemişti; Altman bir dönem X (eski adıyla Twitter) profil resmini 'Ghiblified' bir görselle değiştirmişti.
Ancak, giderek daha fazla kişinin OpenAI’ın metin-video üreten uygulaması Sora’ya erişmesiyle birlikte endişeler katlanarak arttı. Japonya İçerik Denizaşırı Dağıtım Birliği (CODA), bu bağlamda OpenAI'dan üyelerinin içeriğini makine öğrenimi için izinsiz kullanmaktan kaçınmasını talep etti. Yapılan açıklamada, telif hakkı sahiplerinin izni olmadan yapılan bu eğitimin, Japonya telif hukuku kapsamında ihlal teşkil edebileceği vurgulanıyor.
“Sora 2’de olduğu gibi, çıktılar özel telif hakkıyla korunan eserleri yeniden ürettiği veya benzer şekilde oluşturduğu durumlarda, CODA makine öğrenimi sürecindeki çoğaltma eyleminin telif hakkı ihlali teşkil edebileceğini düşünmektedir.”
— Japonya İçerik Denizaşırı Dağıtım Birliği (CODA)
Af Dilemek mi, İzin İstemek mi? Telif Hukukundaki Çifte Standart
OpenAI’ın telifli içeriklerle çalışma yaklaşımı genellikle 'izin istemek yerine af dilemek' üzerine kurulu. Bu strateji, kullanıcıların telifli karakterlerin ve hatta vefat etmiş ünlülerin derin sahtelerini (deepfake) kolayca oluşturmasına yol açıyor. Bu yaklaşım daha önce Nintendo ve hatta Dr. Martin Luther King, Jr.'ın mirasını yöneten kurumlar tarafından da şikayet konusu olmuştu. Özellikle Sora uygulaması, merhum kişilerin videolarının gerçeğe yakın kopyalarını oluşturma potansiyeli nedeniyle ciddi etik kaygılara yol açıyor.
Ancak, bu 'af dileme' yaklaşımı YZ endüstrisindeki tek yol değil. Yapay zeka destekli arama platformu Perplexity gibi bazı şirketler, agresif içerik kazıma (scraping) modelinden lisanslı ortaklık modeline geçiş yaparak yasal riskleri azaltma yolunu seçiyor. Örneğin, Perplexity yakın zamanda Getty Images ile çok yıllık bir lisans anlaşması imzalayarak, görsellerin yasal kullanımı, doğru sergilenmesi ve kaynak gösterimi konusunda şeffaflık taahhüt etti. Bu stratejik geçiş, telif hakkı tartışmalarının gölgesinde kalan YZ şirketleri için kurumsal güvenilirliği artırmanın kritik bir yolu olarak görülüyor. Perplexity ve Getty Images arasındaki lisans anlaşması hakkında daha detaylı bilgi için tıklayınız.
Eleştirel Bakış: Hukuki Belirsizlik ve Yapay Zeka
Bu taleplere rağmen, OpenAI'ın işbirliği yapıp yapmayacağı belirsiz. Çünkü ABD yasaları, yapay zeka eğitimi için telifli materyal kullanımını düzenleme konusunda henüz netlik kazanmış değil; telif yasası 1976'dan bu yana güncellenmedi. Yakın zamanda ABD federal yargıcı William Alsup, Anthropic'in yapay zekasını telifli kitaplarla eğitmesinin yasaları ihlal etmediğine karar vermişti (ancak şirket, bu kitapları korsan yollarla temin ettiği için para cezasına çarptırılmıştı).
Ancak Japonya'da durum farklı. CODA, Japonya'nın telif hakkı sisteminin eserlerin kullanımı için genellikle önceden izin gerektirdiğini ve sonradan itirazlarla sorumluluktan kaçınmayı sağlayan bir sistemin bulunmadığını belirtiyor. Bu, Japonya merkezli yayıncıların elini ABD'li muadillerine göre daha güçlü kılabilir ve OpenAI'ı küresel ölçekte farklı telif kurallarına uymaya zorlayabilir.
Hayao Miyazaki’nin Yapay Zekaya Karşı Durumu
Studio Ghibli'nin yaratıcı dehalarından Hayao Miyazaki, kendi eserlerinin yapay zeka yorumlarının yayılması hakkında doğrudan yorum yapmamış olsa da, yapay zekaya karşı duruşu oldukça net. Miyazaki, 2016 yılında kendisine gösterilen yapay zeka tarafından üretilmiş 3D animasyonlara karşı 'son derece iğrendiğini' dile getirmişti.
“Bu tür şeyleri izleyip ilginç bulamıyorum. Bunun hayatın kendisine bir hakaret olduğunu düşünüyorum.”
Miyazaki’nin bu felsefi itirazı, günümüzdeki yasal ve etik tartışmaların temelini oluşturuyor. Bir yanda teknolojik ilerleme adına sınır tanımayan bir eğitim süreci, diğer yanda ise eserlerini insan emeği ve ruhuyla yaratan sanatçıların telif hakları ve sanatsal bütünlük kaygıları bulunuyor. CODA'nın bu hamlesi, yapay zeka şirketlerinin küresel telif haklarına karşı daha şeffaf ve izin odaklı bir yaklaşım benimsemesi için önemli bir dönüm noktası olabilir.
Kaynak: Studio Ghibli ve Japon Yayıncılardan OpenAI'a Telif Uyarısı
