Önde gelen yapay zeka (AI) arama motorlarından Perplexity, yayıncılarla olan gerilimini daha da artıracak büyük bir hukuki engelle karşı karşıya. Dünyanın en saygın medya kuruluşlarından biri olan The New York Times (NYT), şirkete karşı telif hakkı ihlali iddiasıyla ikinci büyük davasını açtı. Bu hamle, NYT'nin OpenAI ve Microsoft'a karşı açtığı benzer davanın ardından geliyor ve yayıncılık sektörünün yapay zeka teknolojilerine karşı yürüttüğü stratejik mücadelenin kritik bir aşamasına işaret ediyor. Chicago Tribune gibi diğer medya devlerinin de bu hafta Perplexity'ye dava açmasıyla, yapay zeka şirketleri üzerindeki yasal baskı giderek büyüyor.
Davanın Özü: İçeriğin İkamesi ve RAG Teknolojisi
NYT'nin mahkemeye sunduğu dilekçede, Perplexity'nin ticari ürünlerinin, gazetecilik kuruluşunun izni veya telif ücreti ödemesi olmaksızın, doğrudan NYT'nin sunduğu içeriklerin yerine geçtiği iddia ediliyor. NYT, özellikle Perplexity'nin yanıt üretiminde kullandığı Retrieval-Augmented Generation (RAG) ürünlerini hedef alıyor. Bu teknoloji, kullanıcı sorgularına yanıt vermek için web sitelerinden ve veri tabanlarından bilgi topluyor ve ardından bu bilgileri özetleyerek veya birleştirerek bir çıktı oluşturuyor.
NYT sözcüsü Graham James, bu durumu sert bir dille eleştirerek şunları belirtti: "RAG, Perplexity'nin interneti tarayarak ödeme duvarımızın arkasındaki içeriği çalmasını ve müşterilerine gerçek zamanlı olarak sunmasını sağlıyor. Bu içeriğe yalnızca ödeme yapan abonelerimiz erişebilmelidir."
Özellikle Chicago Tribune, Perplexity’nin Comet tarayıcısının gazetenin ücretli abonelik duvarını (paywall) aştığını ve ücretli makalelerin dahi ayrıntılı özetlerini kullanıcıya sunduğunu iddia ediyor. Bu durum, yayıncıların gelir modellerini doğrudan tehdit ediyor.
Dava, Perplexity'nin oluşturduğu yanıtların çoğu zaman orijinal içeriğin neredeyse kelimesi kelimesine veya çok yakın özetleri olduğunu belirtiyor. Ayrıca, NYT, Perplexity'nin arama motorunun zaman zaman "halüsinasyon" (uydurma bilgi) üreterek bu yanlış bilgileri kuruluşa atfettiğini ve bunun da markalarına zarar verdiğini iddia ediyor.
Perplexity'nin Tazminat Çabaları ve Sektörün İkilemi
Yayıncıların Stratejisi: Dava Açmak Mı, Anlaşmak Mı?
The New York Times, hem OpenAI hem de Perplexity'ye dava açarken, aynı zamanda Amazon ile içerik lisanslama anlaşması imzalamış durumda. Bu çelişkili görünen durum, yayıncıların asıl amacının yapay zeka teknolojisini tamamen durdurmak değil, gazeteciliğin ekonomik sürdürülebilirliğini sağlamak için AI şirketlerini adil lisans anlaşmaları yapmaya zorlamak olduğunu gösteriyor.
Perplexity, yayıncıların tazminat taleplerine tamamen kayıtsız kalmış değil. Geçen yıl Gannett, TIME, Fortune ve Los Angeles Times gibi katılımcı yayıncılara reklam gelirlerinden pay teklif eden bir Yayıncılar Programı başlattı. Ağustos ayında ise, aylık 5 dolarlık Comet Plus ücretinin %80'ini katılımcı yayıncılara aktaracak bir model duyurdu. Hatta şirket, yakın zamanda Getty Images ile de çok yıllık bir lisans anlaşması imzaladı.
Ancak NYT ve diğer yayıncılar için, bu programlar yeterli değil. Onlar, orijinal içeriğin değerini tanıyan ve telif haklarını güvence altına alan formal lisanslama anlaşmaları talep ediyor. Yayıncılar, davaları müzakerelerde güçlü bir kaldıraç olarak kullanmayı hedefliyor.
Hukuki Emsaller ve Telif Hakkı Geleceği
Bu dava, genel AI hukuku manzarasında önemli bir yer tutuyor. NYT'nin OpenAI davası devam ederken, daha önce yayınevleri ve yazarların Anthropic'e karşı açtığı benzer bir dava önemli bir emsal teşkil etmişti. Anthropic, korsan kitapları model eğitiminde kullandığı için suçlanmış ve 1.5 milyar dolarlık bir uzlaşmaya varmıştı. Mahkeme, hukuka uygun edinilmiş verilerin "adil kullanım" kapsamında olabileceğine işaret ederken, korsan materyallerin kullanımının telif haklarını ihlal ettiğini kararlaştırmıştı. Bu durum, Perplexity ve diğer AI şirketlerinin içerik edinme yöntemlerinin hukuki incelemeye alınması için zemin hazırlıyor.
Perplexity üzerindeki baskı sadece NYT ile sınırlı değil. News Corp (The Wall Street Journal, New York Post), Dow Jones, Encyclopedia Britannica, Merriam-Webster ve Reddit gibi devler de benzer iddialarla şirketi hedef alıyor. Hatta Meta/WhatsApp’ın AB antitröst soruşturması, rakip YZ hizmetlerini engelleme politikaları nedeniyle dolaylı olarak Perplexity'yi de küresel rekabetin merkezine taşımıştır. Amazon bile YZ tarayıcı alışverişi nedeniyle şirkete 'derhal durdurma' mektubu göndererek yasal tehditte bulunmuştur. Wired ve Forbes gibi yayınlar da Perplexity'yi sitelerinin açıkça taranmasını istemeyen bölümlerinden etik olmayan yollarla içerik çalmakla suçlamıştı. İnternet altyapı sağlayıcısı Cloudflare da bu iddiaları kısmen doğrulamıştı.
NYT, Perplexity'nin neden olduğu iddia edilen zarar için tazminat ödemesini ve içeriklerinin kullanımına kalıcı bir yasak getirilmesini talep ediyor. Yayıncılık dünyasının bu kararlı duruşu, yapay zeka devriminde içeriğin bedelinin ne olacağını belirleyecek kritik bir dönemeç olarak görülüyor.
Kaynak:
TechCrunch: The New York Times is suing Perplexity for copyright infringement
