Broadway'de büyük başarı yakalayan ve Tony ödüllerinde övgü toplayan Jocelyn Bioh imzalı 'Jaja's African Hair Braiding' oyunu, ulusal turnesinin bir parçası olarak Los Angeles'taki Mark Taper Forum sahnesinde izleyiciyle buluşuyor. 2020'lerin kültürel çeşitliliği yansıtma misyonuna tam olarak uyan bu yapım, samimi bir kuaför salonu ortamında hem kültürel özgüllüğü hem de karşı konulmaz ana akım komedi cazibesini ustalıkla birleştiriyor.

Oyun, New York'un Harlem bölgesindeki bir Afrika saç örgüsü (hair braiding) salonunda geçiyor. İlk perdede, sadece bu kültürü yakından tanıyanların kahkahalarını tetikleyen referanslar hızla evrensel bir komediye dönüşüyor. İzleyicinin, mısır örgüsü (cornrows) veya tutku bükümü (passion twists) gibi teknik terimleri bilmesine gerek kalmadan karakterlerin içten çatışmalarına ve günlük mizahına kapılması, eserin en büyük gücünü oluşturuyor.

Bir İşyeri Komedisi Olarak Salon Dinamikleri

Oyunun yazarı Bioh, kuaför salonu ortamının bir işyeri komedisi (sitcom) için neden ideal bir zemin sunduğunu gösteriyor. Tıpkı 'Barbershop' (Berber Dükkanı) serisinde olduğu gibi, saç bakım mekanları yabancıların veya dostların bir araya gelip seyirci ve sohbet ortağı rolünü üstlendiği mükemmel bir sahne sunar. Ancak saç örgüsü gibi detaylı işlemlerin saatler sürmesi, Bioh’un karakterleri uzun süre aynı ortamda tutmak için zorlama bahaneler üretme ihtiyacını ortadan kaldırıyor.

Oyunun merkezinde, Senegalli dükkan sahibi Jaja’nın (Victoire Charles) yanı sıra, Sierra Leone'den Miriam (Bisserat Tseggai), Ganalı Bea (Claudia Logan) ve Nijeryalı Ndidi (Abigail C. Onwunali) gibi farklı ülkelerden gelen göçmen kadınlar yer alıyor. Bu karakterler, ortak göçmen kimliklerine rağmen sürekli didişme halindeler. Bea’nin, patron Jaja’nın kendisini ortak yapmaması veya daha becerikli Ndidi’ye müşteri kaptırması üzerine yaşadığı çekişmeler, komedinin motorunu oluşturuyor.

“Bu oyun, saç örgüsü salonunun samimi ve kapalı dünyasını, Harlem’in göçmen kadınları için bir sığınak olarak nasıl işlediğini gösteriyor. Kahkaha, rekabet ve derin bir dayanışma, bu dükkanın duvarları arasında nefes alıyor.”

Gülümsemelerin Ardındaki Acı Gerçek: Göçmen Korkusu

Oyun, ne kadar eğlenceli başlasa da, Jocelyn Bioh’un sadece basit kadın bağlarını ve rekabetlerini sergilemekten fazlasını amaçladığı açıktır. Komedi perdesinin arkasında, göçmenleri kucaklamayan bir toplumun varlığı ve bu kadınların sığındığı Harlem enklavının bile ne kadar kırılgan olduğu işleniyor. Bea gibi huysuz karakterlerin bile bir noktada hafif bir kefaret bulması, asıl düşmanın sahne dışında, yani onları tedirgin eden dış dünya olduğunu gösteriyor.

Olay Örgüsünde Zamanlama Faktörü

Oyunun hikayesinin 2010’ların sonlarında geçiyor olması tesadüfi değildir. Eleştirmenler, bu zamanlamanın politik bir seçim olduğunu vurguluyor. Olay örgüsünün, göçmenlerin derin bir korku veya yorgunluk hissetmediği bir zamanda, yani ABD’de “terör yönetiminin” belirleyici bir özellik haline gelmesinden önceki ilk Trump döneminde kurgulanması, karakterlerin nispeten daha az panik halinde olmasını sağlıyor. Bu durum, yazarın güncel siyasi iklimin yarattığı ağır yükten kaçınarak karakter odaklı bir anlatım kurmasına olanak tanıyor.

Ancak bu sanatsal seçim, aynı zamanda dramatik bir ironi de taşıyor: Günümüzde, kentli göçmen karakterlerin derin endişeler yaşamadan tasvir edilebildiği çağdaş bir hikaye anlatmak isteyen bir oyun yazarının, hikayesini zorunlu olarak geçmiş bir zamana, bugünden hemen öncesine yerleştirmesi gerekmesi, güncel göçmen politikalarının trajik etkisini ortaya koyuyor.

Broadway'in Tarihi Anlatımı: Ragtime Müzikali

'Jaja’s African Hair Braiding’in modern göçmenlik portresi kadar, Broadway sahnesi aynı zamanda Amerikan tarihinin dönüm noktalarını işleyen epik eserlere de ev sahipliği yapıyor. E.L. Doctorow'un 1975 tarihli romanından uyarlanan ve 20. yüzyılın başındaki Amerika'yı merkezine alan 'Ragtime' müzikali, güçlü bir canlandırmayla Vivian Beaumont Tiyatrosu’na geri döndü. Yönetmen Lear deBessonet tarafından genişletilen bu yapım, yüzyıl dönümünde köklü değişimlerle yüzleşen üç farklı grubun (orta-üst sınıftan beyazlar, Afro-Amerikan bir çift ve yeni göç etmiş Yahudi bir dul baba) hayatlarının kesişimini takip ediyor.

Terrence McNally'nin ustaca kaleme aldığı bu müzikal, ırkçılık, göçmenlik, sınıf ayrımı ve sanayileşme gibi ağır Amerikan meselelerini ele alıyor. Joshua Henry’nin Coalhouse Walker Jr. karakterini canlandırdığı yapım, özellikle dönemin sosyal değişim müziği olan ragtime ritmini, toplumsal dönüşümdeki rolünü vurgulayarak kullanıyor. Yapım, her ne kadar eleştirmenler tarafından görkemli vizyonuna rağmen sahnelemede yer yer yetersiz bulunsa da, güçlü oyuncu kadrosu ve zamansız hikayesiyle izleyicilere duygu yüklü bir panorama sunuyor. Bu görkemli Broadway revival hakkında daha fazla detayı Ragtime müzikalinin Broadway'e dönüşü haberimizde inceleyebilirsiniz.

Sonuç olarak, 'Jaja'nın Afrika Saç Örgüsü' oyununda acı tatlılık baskın olsa da, bu durum eserin neşesini azaltmıyor. Göçmenlerin hayatındaki zorluklara rağmen sahip oldukları coşku ve sevinç, Mark Taper Forum sahnesinde serin bir esinti yaratıyor ve oyunun evrensel çekiciliğini pekiştiriyor.

Bu arada, çağdaş tiyatronun klasiklere getirdiği modern yorumlar da büyük ilgi çekiyor. Televizyon dünyasında Outlander serisindeki Jamie Fraser karakteriyle küresel bir üne kavuşan Sam Heughan, on yıl süren yoğun ekran kariyerine kısa bir ara vererek tiyatro köklerine döndü. Ünlü İskoç oyuncu, Royal Shakespeare Company’nin (RSC) modern bir 'Macbeth' prodüksiyonunda başrolü üstlenerek sahnelere geri adım attı. Bu cesur yorum, Shakespeare’in İskoç trajedisini geleneksel kalesinden çıkarıp, 1990’ların Glasgow’undaki işçi sınıfı mahallelerine taşıyor ve güncel bir çete çatışması zemininde yeniden kurguluyor. Sam Heughan'ın tiyatroya dönüşü, RSC'nin bu alışılmadık vizyonu ve oyunun 90'lar Glasgow estetiği hakkında daha fazla detayı Sam Heughan’ın Macbeth için Tiyatroya Dönüşü haberimizde bulabilirsiniz.

Kaynak ve Referans Bilgileri

Bu haberin hazırlanmasında, Variety dergisinde yayınlanan kritik yazı referans alınmıştır. Daha fazla bilgi için Jaja's African Hair Braiding Mark Taper Forum İncelemesi kaynağını inceleyebilirsiniz.