Belgesel sinemasında, hikayenin öznesiyle yönetmenin arasındaki dinamik, bazen filmin kendisinden daha ilginç olabilir. Yönetmen Maximilien Dejoie’nin son çalışması olan ve Ji.hlava Belgesel Film Festivali’nin ana yarışma bölümünde yer alan “Everything Works Out (in the End)”, tam olarak bu karmaşık ilişkiyi ve çarpıcı bir kişisel dönüşümü ele alıyor. Film, kariyerine striptizci olarak başlayıp, boksörlüğe, yazarlığa ve nihayetinde 'şeytanlarla mücadele etmeye' karar veren Amerikalı sanatçı Katelyn Louise Doty’nin (genellikle Kate olarak biliniyor) aylar süren yol hikayesini aktarıyor.

Belgesel Çekmenin Sınırları: Yönetmenin Yalnız Mücadelesi

İtalyan asıllı belgeselci Dejoie, Kate’i Chicago'dan ABD'nin kuzeydoğu eyaletlerine kadar takip ederken büyük bir stres altında olduğunu itiraf ediyor. Filmi tek başına, elde taşınan bir kamerayla çekmek, Dejoie için hem bir özgürlük hem de büyük bir zorluk yaratmış. Özellikle Kate gibi anlık kararlar alan ve hayat yönünü sürekli değiştiren bir özneyi yakalamak, yönetmenin sürekli tetikte olmasını gerektirmiş.

“Kameramı ve mikrofonlarımı her an kullanabileceğim şekilde ayarlamalıydım. Sürekli kompozisyonu, odağı ve diğer şeyleri düşünmeniz gerekiyor… O anı yakalamak en zoruydu, çünkü Kate beni beklemiyordu.”

Dejoie, Kate’in kamera kayıtta değilken çok önemli şeyler söylediğini, ancak kayda girmesini istediğinde Kate'in acımasızca reddettiğini belirtiyor. Kate’in tipik yanıtı: “Hayır, söyledim bitti. O an geçti.” Bu durum, Dejoie’nin belgeselcilikte anın eşsiz değerini kaydetme zorunluluğunu gözler önüne seriyor.

Ekonomik Zaruretten İnanç Arayışına: Katelyn Doty Kimdir?

Geleneksel bir Katolik ailede yetişen Katelyn Doty, belgeseldeki en çarpıcı dönüşümlerden birini yaşıyor. Başlangıçta ekonomik zorunluluktan dolayı borçlarını ödemek için yetişkin eğlence sektöründe (striptiz kulübü) çalışmaya başlıyor ve bu işin geçici olmasını umuyor. Yönetmen Dejoie, Kate’in bu hayatı 'mağduriyet içermeyen' bir şekilde anlatmasından çok etkilendiğini belirtiyor. Hatta Kate, bu dönemde güçlü ve yetkin hissettiğini ifade etmiş.

Ancak yıllar sonra bu işin hayatını tanımlayan bir bölüme dönüştüğünü hissettiğinde, Doty köklü bir değişim kararı alıyor: İnancına geri dönmek. Katolik rahiplerin kaldığı bir huzurevinde çalışmaya başlıyor, ilk albümünü kaydediyor, bir kitap yazıyor ve ardından, karakterine uygun bir şekilde, boks yapmaya karar veriyor. Dejoie, boks ringine girdiği anın filmi için ilgi çekici bir dönüm noktası olacağını düşünse de, bu aşama da Kate'in aradığı cevap olmaktan çıkıyor ve kısa sürede sona eriyor.

Şeytan Çıkarma ve Yönetmenin Sarsılan Şüpheciliği

Projenin başında Dejoie’nin yaşadığı en büyük şoklardan biri, Kate’in kendisine ‘bir iblis tarafından ele geçirildiğini’ söylemesi ve şeytan çıkarma ayinine ihtiyacı olduğunu bildirmesi oluyor. İtalyan yönetmen, kişisel olarak bu tür şeylere inanmakta zorlandığını belirtse de, Kate’in çevresinde bulunduğu anlarda bu şüpheci duruşunu korumanın zorlaştığını kabul ediyor.

Bir keresinde Kate, o ana kadar çekmeyi reddettiği dua sahnesinin filme alınmasına izin veriyor. Kayıt bittikten sonra Kate, “Soruların varsa şimdi sor, çünkü bir daha çekmeme izin vermeyeceğim,” diyor. Tam bu esnada, deneyimli bir kameraman ve yönetmen olmasına rağmen, Dejoie kamerası için yeni bir veri kartı takarken yanlışlıkla dua sahnesinin üzerine kayıt yapıyor.

Kate’in tepkisi düşündürücü oluyor: “İşte oldu. İblisler bunu fotoğraflamanı istemiyor.” Dejoie, bu rastlantısal olayın, inançsız biri olmasına rağmen o an için kendisini dahi şüpheye düşürdüğünü itiraf ediyor. Bu deneyim, Doty’yi inanç ve kurtuluş üzerine derin bir meditasyona yönlendiriyor.

Eve Dönüş ve Sadeleşme İsteği

Kökleriyle yeniden bağlantı kurma ihtiyacı hisseden Kate, Chicago’dan ayrılarak 2024 başkanlık seçimlerinden hemen önceki günlerde ABD’yi geçerek memleketi Massachusetts’e doğru yola çıkıyor. Yönetmen Dejoie, Kate’in hayatındaki bu daha dingin ve tefekkür dolu aşamayı daha yavaş bir tempoyla filme alıyor ve hem izleyiciye hem de öznesine nefes alma alanı bırakıyor.

Dejoie, hikayenin tamamlandığı anın bu sessiz dönüş olduğunu fark ediyor. Kate, tüm bu devasa değişimlerden sonra en çok istediği şeyin “hiç kimse olma” şansı olduğunu söylüyor. Yönetmen, kamerayı bırakabileceğini ve filmin, birlikte kaydettikleri bu uzun süreli, mekansal ve zamansal yolculuktan kendiliğinden ortaya çıkacağını anlıyor.

Bu tür derin kişisel dönüşüm ve suçluluk temalarını ele alan sinema eserleri arasında, Slovakya'nın Oscar adayı olan 'Father' (Otec) filmi de dikkat çekmektedir. 'Father', kasten yapılmamış bir ihmalin yol açtığı felaketin sonrasını konu alarak, özellikle başkahraman Michal'in (Milan Ondrík) çocuğunu sıcak arabanın içinde unuttuğu anın ardından yaşadığı yıkıcı kişisel affetme mücadelesini mercek altına alıyor. Tıpkı Kate’in içsel iblislerle mücadelesi gibi, 'Father' da insan hatasının ve vicdanın korkunç kesişimini gözler önüne seriyor, izleyiciyi hem yasal hem de ahlaki sorumluluk arasındaki derin uçurumu sorgulamaya itiyor.

Miguel de Cervantes’in esaret altında hayatta kalma mücadelesini konu alan Alejandro Amenabar imzalı **“The Captive”** filmi de *“Everything Works Out (in the End)”* belgeseliyle benzer bir 'kendini yeniden icat etme' temasını işler. Film, dünya edebiyatının devi Cervantes'in (*Don Kişot*'un yazarı) Cezayir'de Mağribiler tarafından esir alındığı döneme odaklanıyor. Cervantes, bu esaret altında fidye beklemek yerine hayatta kalmak için zekasına ve özellikle hikaye anlatma becerisine güvenmek zorundadır. Bu beceri, ona hem diğer mahkumlar hem de acımasız naip Hassan Baja nezdinde avantaj sağlar ve tıpkı Kate Doty'nin farklı kimlikler edinerek hayatını yönetmeye çalışması gibi, Cervantes’in hikaye anlatıcılığı da esaret altındaki en büyük silahı haline gelir. Cervantes’in esir hayatını ve bu zorlu dönüşümü anlatan **The Captive filmi incelemesine** daha yakından bakmak için buraya tıklayabilirsiniz.

Kişisel azim, toplumsal baskı ve imkansız görünen hayaller arasındaki dengeyi ele alan bir diğer çarpıcı yapım ise Çin sinemasından geliyor. Yönetmen Pengfei’nin Tokyo Uluslararası Film Festivali’nde dünya prömiyerini yapan “Take Off” filmi, Çin’in dramatik ekonomik dönüşümünün arka planında, babadan kalma uçma saplantısını on yıllardır sürdüren sıradan bir işçi olan Li Mingqi’nin hikayesine odaklanıyor. Li Mingqi’nin sıradan yaşamın zorlukları ile uçma hayalinin yüceliği arasındaki mücadelesi, Kate Doty’nin kendi kişisel kurtuluş arayışındaki sınırları zorlamasına paralel bir şekilde, marjinalize edilmiş toplulukların duygusal dünyasını masalsı bir katmanla zenginleştiriyor. Pengfei’nin Kuzeydoğu Çin’deki emekli fabrika işçileriyle yaptığı kapsamlı saha araştırması, filme otantik ve sıcak bir hava katıyor. Bu derin işçi hikayesi hakkında daha fazla bilgi edinmek için Pengfei’nin Take Off filmi: İşçinin Uçma Hayali ve Çin Sineması başlıklı içeriğimize göz atabilirsiniz.

Maximilien Dejoie'nin “Everything Works Out (in the End)” belgeseli, sadece bir kişinin dönüşümünü değil, aynı zamanda o dönüşümün dürüstçe belgelenmesinin getirdiği etik ve teknik zorlukları da gözler önüne seren, yılın en çok konuşulan bağımsız yapımlarından biri olmaya aday. Haber kaynağı: Variety.