Fransız sinemasının üretken yönetmeni Claire Simon, son belgeseli “Writing Life – Annie Ernaux Through the Eyes of High School Students” ile dikkatleri üzerine çekiyor. Belgesel, 2022 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Annie Ernaux’un yaşamı temel alan otobiyografik eserlerini merkeze alsa da, bunu yazarın kendisini kamera önüne taşımadan yapıyor. Simon, geleneksel sanatçı portrelerinden sıkıldığını belirterek, odak noktasını tamamen Ernaux’nun cümlelerine ve bu cümlelerin lise çağındaki gençlerde yarattığı derin etkiye çeviriyor.
Sanatçı Portrelerinden Kaçış: Neden Sadece Metin?
Ji.hlava Uluslararası Belgesel Film Festivali'nde filmini tanıtan Simon, Variety’ye yaptığı açıklamada, çoğu sanatçı portresinin sıkıcı olduğunu ve sanatı göstermediğini savundu. Simon’a göre, Ernaux gibi kendi hayatından kesitler sunan bir yazarın (Örn: “Yıllar” veya kürtaj deneyimini anlatan “Olay”) eserlerini doğrudan gençlerin okuması ve tartışması, eserin en güçlü adaptasyonunu sağlıyor.
“Amacımız bu hikâyeyi Annie Ernaux’suz, sadece onun kitaplarını kullanarak anlatmaktı. Sanatçıların sözde portrelerini sevmiyorum. Onları çok sıkıcı buluyorum çünkü sanatı asla görmüyorsunuz. Burada, gerçekten onun cümlelerine odaklanabilirsiniz.”
Gençlerin Şok Edici Dürüstlükle Karşılaşması
Simon, Ernaux’un yazı dilini “çok modern” olarak nitelendiriyor ve gençlerin onun dürüstlüğüne ve sıradan hayata değinmesine hızla tepki vereceğinden emin olduğunu belirtiyor. Belgeselde, özellikle Ernaux’nun gençliğindeki zorlu bir cinsel deneyimi konu alan “Bir Kızın Hikâyesi” adlı eserini okuyan kız öğrencilerin verdiği tepkiler, bu kelimelere inanılmaz bir güç katıyor. Yönetmen, bu tür konuların sansürsüz ve açıkça konuşulmasının, edebiyatın ve sinemanın toplumsal etkileşimdeki rolünü vurguladığını belirtiyor.
Fame Paradoksu: Annie Ernaux, George Clooney Gibi mi?
Filmin yapım sürecinde Ernaux’nun fiziksel olarak yer almamasına rağmen, yazarın Venedik’teki dünya prömiyerine katılması dikkat çekici bir ironi yarattı. Simon bu durumu, kamunun şöhrete ve ünlü isimlere olan düşkünlüğü üzerinden yorumluyor. Belgesel sinemanın özünü metinde aradığını vurgularken, kamuoyunun odağının her zaman kamera önündeki "yıldız" üzerinde kaldığını belirtiyor.
Ji.hlava Uluslararası Belgesel Film Festivali'nde Claire Simon'ın edebi odaklı eserinin yanı sıra, toplumsal aktivizmi doğrudan merkeze alan farklı yaklaşımlar da dikkat çekti. Örneğin, Hilary Powell ve Dan Edelstyn'in yönettiği Power Station belgeseli, Birleşik Krallık’taki derinleşen enerji yoksulluğu krizine karşı Londra’nın Walthamstow bölgesindeki komşulara ücretsiz güneş panelleri sağlamayı amaçlayan, yaratıcı ve çılgın bir çözüme odaklanıyordu. Bu film, çiftin kendilerini 'dolandırıcılık filmleri' (caper films) çeken aktivistler olarak tanımladığı geçmiş projeleri (Örn: Sovyet dönemi damıtımevini yeniden canlandıran How to Re-Establish a Vodka Empire veya $1.5 milyonluk yağmacı krediyi iptal eden Bank Job) ile de örtüşerek, belgesel sinemasının sadece yansıtmakla kalmayıp, toplumsal değişimi tetikleme potansiyelini gözler önüne seriyor. İngiltere'deki enerji krizine çözüm arayan bu çarpıcı yapım hakkında daha fazla bilgi almak için Power Station belgeseli İngiltere Enerji Krizi Çözümü içeriğine bakabilirsiniz.
Ancak belgesel sinemasının öznesiyle kurulan ilişkinin, öznenin kamera karşısındaki kontrolü nedeniyle tamamen farklı zorluklar barındırdığı örnekler de mevcuttur. Örneğin, yönetmen Maximilien Dejoie’nin, kariyerine striptizci olarak başlayıp boksörlüğe ve ardından dinsel arayışa yönelen Amerikalı sanatçı Katelyn Louise Doty’yi (genellikle Kate olarak biliniyor) aylar süren yolculukta takip ettiği belgesel **Everything Works Out (in the End)**, bu karmaşık dinamikleri gözler önüne sermiştir. Dejoie, Kate gibi anlık kararlar alan bir özneyi tek başına elde taşınan kamerayla çekerken büyük zorluklar yaşamış; hatta bir şeytan çıkarma sahnesini kaydetmeye çalışırken yanlışlıkla sildiği anlar bile, özne ile yönetmen arasındaki gerilimi ve inanç/şüphecilik arasındaki hassas dengeyi yansıtmıştır. Katelyn Doty ve Maximilien Dejoie’nin bu zorlu prodüksiyonu hakkında daha fazla bilgi edinmek için Everything Works Out (in the End) belgeseli içeriğimize göz atabilirsiniz.
Sinema dünyası, sadece belgesel formatında değil, kurgusal anlatılarda da insan hatasının yıkıcı sonuçlarını ve vicdan muhasebesini derinlemesine incelemektedir. Örneğin, Slovakya'nın Oscar adayı olarak belirlenen, yazar-yönetmen Tereza Nvotová imzalı etkileyici drama **Father (Otec)**, kasten yapılmamış bir ihmalin yol açtığı felaketin sonrasını konu alır. Başkahraman Michal'in (Milan Ondrík) yoğun iş temposu arasında kızını sıcak arabanın içinde unuttuğunu fark etmesiyle başlayan bu izlemesi zor ancak sarsıcı film, otopilot sendromu sonucu gerçekleşen bu tür trajedilerde kişinin kendine vermeyi reddettiği zorlu affı mercek altına alıyor. Bu güçlü ve etik sorgulamalar içeren yapım hakkında daha fazla bilgi edinmek için Father (Otec) film incelemesi içeriğimize bakabilirsiniz.
