İran sineması, yıllardır baskı ve yaratıcı kısıtlamalarla mücadele ediyor. Bu bağlamda, yönetmen Ali Asgari'nin son filmi Divine Comedy, Doha Film Festivali'nde yarışarak dikkatleri üzerine çekti. Venedik Film Festivali'nde prömiyer yapan yapım, İran'daki günlük bürokratik engelleri mizah dolu bir dille ele alıyor.

Filmin Hikayesi ve Temaları

Film, Azeri Türkçesi'nde çekilmiş filmleri İran'da gösterilemeyen orta kariyerli bir yönetmen olan Bahram'ın (Bahman Ark) hikayesini anlatıyor. En yeni filmi kültürel yetkililerce reddedilince, yapımcısı Sadaf (Sadaf Asgari) ile Tahran'da yeraltı bir gösterim düzenlemeye karar veriyorlar. Bu basit isyan, kırmızı bantlar, kültürel kapı bekçileri ve sanatçıların özgürce yaratma kaygılarını kapsayan karanlık komik bir yolculuğa dönüşüyor.

Asgari, daha önceki kısa filmleri ve Disappearance, Until Tomorrow ile Terrestrial Verses gibi ödüllü uzun metrajlarında İran'daki sessiz gerilimleri işlemişti. Divine Comedy ise bu temaları açıkça komik bir alana taşıyor. İran, İtalya, Fransa, Almanya ve Türkiye ortak yapımı olan filmin uluslararası satışları Goodfellas tarafından yönetiliyor.

Hiciv mi, Metafor mu? Tartışmalar

Asgari, röportajında hicvin gücünden bahsediyor: "Kuralların ne kadar aptalca ve saçma olduğunu göstererek sistemin gücünü azaltıyorsunuz." İran sinemasında eskiden metaforlar hâkimken, yeni nesil (Rasoulof, Panahi gibi) daha doğrudan yaklaşıyor. Ancak Asgari, hicvi tercih ediyor; bu, hem korkuyu azaltıyor hem de uluslararası izleyiciyi çekiyor.

Durumlar gerçek hayattan esinlenildi, ama daha da abartılı hale getirildi ki absürtlük belli olsun.

Karşıt görüşe gelince: Bazıları Asgari'nin filmlerini 'Batı seyircisine' hitap etmekle suçluyor. Yönetmen bunu reddediyor; sinema sınır tanımaz diyor ve İran kahvehanelerinde gizli gösterimlerden esinlendiğini belirtiyor. Bu eleştiri, yerel izleyiciye uzaklık iddiasını yansıtıyor ama Asgari, sanatın evrenselliğini savunarak yanıt veriyor.

Riskler ve Özgürlük Dengesi

İzin almadan çekim yapmak, pasaport müsaderesi gibi sonuçlar doğuruyor. Asgari, bilinçli oto-sansürü reddediyor ama toplumsal subconsciously etkileri kabul ediyor. "Özgür olmak için bedel ödemek gerekiyor," diyor. Bu yaklaşım, İran bağımsız sinemasının geleceğini sorgulatıyor: Hiciv, sansürü aşmada etkili mi, yoksa yeni neslin cesareti mi üstün gelecek?

Doha'daki gösterimde tam salon ve coşkulu tepki aldı; Arap seyircisi, Doha Film Enstitüsü'nün (DFI) katkısıyla sinemaya daha ilgili hale gelmiş. DFI, festivalde Fransa'nın saygın film okulu La Fémis ve animasyon alanında lider Gobelins Paris ile stratejik ortaklık kurarak La Fémis Sinematografi Sertifika Programı (Haziran 2026, 4 ay) ve Gobelins Animasyon Sertifika Programı (Eylül 2026, 9 ay) gibi yeni eğitim programlarını duyurdu. DFI, festivalde ilk kez düzenlenen 'Made in Qatar' yarışma bölümünde 15 yıldır desteklediği Katarlı ve Katar'da yaşayan 10 yönetmenin kısa filmlerini aile dinamiklerinden toplumsal eleştirilere uzanan temalarla globale taşıyor. Festival kapsamında Arab-American komedyenler Ramy Youssef ve Mo Amer, yoğun ilgi gören bir panelde Arap hikaye anlatıcılığında devrim çağrısı yaparak, yatırımcıları ve yeni nesil yapımcıları kültürel köklerden beslenen özgün içeriklere davet etti. Bu, filmin bölgesel yankısını gösteriyor ve Orta Doğu'da yaratıcı özgürlük tartışmalarını alevlendirebilir.

Sonuçta, Divine Comedy sadece bir film değil; sansürün evrensel absürtlüğüne dair bir manifesto. Bağımsız sinemacılar için ilham kaynağı olurken, otorite baskısının yarattığı gerilimi de gözler önüne seriyor.

Bilgiler, Variety röportajından derlenmiştir.